 |
noticiasgalicia.-
O químico Antonio Casares Rodríguez
será o protagonista este ano do Día do Científico Galego. A Real Academia
Galega de Ciencias (RAGC) aprobou por unanimidade a elección de Casares
polo seu labor pioneiro en múltiples aspectos da vida académica e investigadora
non só de Galicia senón de toda España. Aínda que o acto conmemorativo
se celebrará o 24 de abril, grazas á colaboración da Fundación Barrié
as actividades de difusión estenderanse ao longo de todo o ano, con
especial atención á comunidade escolar.
Coñecido como o pai da Química galega, foi un dos creadores da análise
química en España; elaborou os primeiros anestésicos utilizados en
operacións cirúrxicas en Galicia; foi pioneiro na aplicación da investigación
á industria e á agricultura; caracterizou por primeira vez as augas
medicinais galegas; foi a primeira persoa en obter luz eléctrica mediante
arco voltaico en España; descubriu novos minerais; e introduciu as
prácticas como parte fundamental na aprendizaxe dos seus alumnos universitarios.
A RAGC organiza este ano a quinta edición do Día do Científico Galego,
co que a comunidade científica galega quere homenaxear as figuras máis
destacadas da súa Historia, difundindo a súa contribución para que
a opinión pública poida percibir, a través dos exemplos máis destacados
do pasado, o prestixio actual da investigación en Galicia e a necesidade
de investir recursos nela para que o seu potencial sexa cada vez maior
de cara ao futuro.
Logo de lembrar en edicións anteriores as figuras do matemático Enrique
Vidal Abascal, do xeógrafo Isidro Parga Pondal, do enxeñeiro agrónomo
Cruz Gallástegui e do astrónomo Ramón María Aller Ulloa, o homenaxeado
o 24 de abril será Antonio Casares, no mesmo mes no que se cumpren
os 200 anos do seu nacemento. Ademais de organizar actividades específicamente
deseñadas para achegar a figura de Casares á comunidade escolar, a
Fundación Barrié presentará proximamente unha unidade didáctica dedicada
a el e aos seus achádegos, que será distribuída en todos os centros
de ensino galegos. Esta colaboración enmárcase en educaBarrié, a iniciativa
da Fundación Barrié para achegarse á comunidade educativa, e que está
xa activa en centros escolares das catro provincias (www.educabarrie.org).
Unha figura de difícil parangón
O enorme valor do legado de Antonio Casares é unanimemente recoñecido
pola comunidade científica galega e española, tanto pola multidisciplinaridade
dos seus achádegos na súa faceta investigadora como pola súa concepción
práctica e innovadora das tarefas docentes. Antonio Jacobo Casares
Rodríguez naceu en Monforte de Lemos (Lugo) o 28 de abril de 1812.
Licenciouse en Filosofía (disciplina na que tamén se doutorou) e Farmacia
nos primeiros anos da súa carreira e, xa máis tarde, en Medicina. Con
só 24 anos gañou por oposición a primeira Cátedra de Química aplicada
ás Artes da Sociedade Económica de Amigos del País de Santiago, que
posteriormente abandonaría para converterse no primeiro catedrático
de Química da Universidade de Santiago de Compostela (USC), cargo que
ocupou dende 1845 ata o seu falecemento.
Entre 1840 e 1843, comezou a dar clases de Historia Natural e instalou
a súa farmacia na Praza do Toural de Santiago, aínda hoxe en funcionamento.
O seu primeiro cargo administrativo na USC chegou en 1846, cando foi
nomeado decano da Facultade de Filosofía (que daquela abranguía as
disciplinas de Letras e Ciencias), na que posteriormente tamén obtería
unha cátedra. En 1857 asume o decanato da recén creada Facultade de
Farmacia e dous anos despois converteuse no primeiro decano da Facultade
de Química. No mesmo ano que rematou a carreira de Medicina, en 1872,
foi nomeado reitor da USC, cargo que exerceu ata a súa morte e que
actualmente ostenta o seu tataraneto, Juan Casares Long. Faleceu en
Santiago de Compostela o 28 de abril de 1888.
Pioneiro en múltiples disciplinas
A extraordinaria cultura e capacidade de traballo de Casares permitíronlle
deixar unha importante pegada en diferentes ámbitos de coñecemento.
En primeiro lugar, foi un dos creadores da análise química e un dos
iniciadores da técnica coñecida como espectroscopía en España. A el
débense os primeiros estudos en profundidade sobre as fontes de augas
medicinais e os viños galegos. No primeiro caso, os seus traballos
de análise de metais en augas levárono a realizar as súas primeiras
investigacións en Caldas de Reis e Cuntis, ás que logo seguiron outras
en Arteixo, Carballo, Mondariz, A Toxa, Sousas, etc.
O seu prestixio nesta área era tan grande que os seus servizos foron
requeridos por toda España, dende Gran Canaria ata Zamora. O seu traballo
sobre o descubrimento dos metais Rubidio e Cesio en augas minerais
foi un fito importante na ciencia española. No ano 1847, tan só unhas
semanas despois das primeiras experiencias mundiais en Massachussets
(EE.UU.) e Edimburgo (Reino Unido), sintetizou o cloroformo e o éter
cos que se realizaron as primeiras intervencións cirúrxicas con anestesia
en España. O seu carácter emprendedor levouno uns anos despois, no
1851, a acender no claustro da Facultade de Historia de Santiago a
primeira luz eléctrica con arco voltaico que funcionou en España. Á
marxe das súas disciplinas principais, tamén cursou estudos de Mineraloxía
no Museo de Ciencias Naturais de Madrid e tamén nesta materia realizou
investigacións, ata o punto de que no curso dos seus traballos de campo
en Cabo Ortegal (A Coruña) logrou descubrir dous novos minerais: a
morenosita e a zaratita (aínda que esta última non se admite na actualidade
como especie mineral propiamente dita).
Ademais, foi un dos tres especialistas que, a petición do cardenal
Miguel Payá Rico, dictaminaron sobre se os restos descubertos na Catedral
de Santiago en 1879 correspondían ao apóstolo e a dous dos seus discípulos.
No campo docente destacou pola súa metodoloxía práctica, que incluía
sistematicamente observacións, experimentos e saídas ao campo. A súa
preocupación por que os seus alumnos dispuxesen de manuais levouno
a traducir textos estranxeiros, aínda que logo se animou a escribir
os seus propios libros. O primeiro foi o ‘Tratado de Química’ en 1848,
que foi utilizado de xeito oficial nas universidades de España durante
case corenta anos e que poñía especial énfase na aplicación práctica
das ideas tanto na industria como na agricultura, un aspecto novidoso
no seu tempo.
|
